Prometheus

Ciğeri Kartallara Yedirilen Tanrı (Prometheus)

Bugün sizlere; Tanrılara ve onların kurdukları sisteme karşı çıkacak kadar asi;İnsanı yaratacak kadar bilge, Tanrılardan ateş çalacak kadar kurnaz, Çaldığı ateşi yarattığı insana verecek kadar merhametli, Zincirlere vurulmuş, ciğeri kartallara yedirilmiş Prometheus’u anlatmaya çalışacağız

Sade Türk kahvesini kapan gelsin.

”Yüce gökler, tez kanatlı yeller, Irmakların akıp giden suları, Denizlerin kıvrım kıvrım sonsuz gülüşleri! Toprak, varlıkların anası. Ve sen Güneş, her şeyi gören koca toparlak! Sesleniyorum size, gelin görün Bir tanrıya neler çektiriyor tanrılar!

Görün başıma gelenleri, Yıllar yılı çekeceklerimi. Bu çileyi layık gördü bana Tanrıların başına geçen. Yazıklar olsun, yazıklar olsun! Çektiğim çekeceğim acılar Paralıyor yüreğimi. Bütün bu işkencelerden sonra Kurtulacak mıyım bir gün?

Ama neler söylüyorum, her şeyi önceden bilmiyor muydum? Hepsini biliyordum başıma geleceklerin. Payıma düşeni gönül ferahlığıyla taşımalıyım, Kaderin önüne durulmaz, bilmeliyim bunu. Ama susmak da olmuyor, söylemek de Bu benim başıma gelenleri.

Evet ben, kara bahtlı ben başımı bu dertlere soktum İnsanlara iyilik edeyim derken. Bir gün bir rezene sapı içinde Çaldım götürdüm insanlara ateşin tohumunu. Bu tohum bütün sanatların anahtarı oldu, Bütün yolları açtı insanlara.

Suçum bu işte benim tanrılara karşı, Bu yüzden zincire vuruldum bu göklerin altında.”

Eshilos, “Zincire Vurulmuş Prometheus” oyununda böyle anlatır kendi şairsel ifadesi ile Prometheus’u.

Zincire vurulmuş prometheus
Zincire vurulmuş prometheus oyunundan bir kare

Prometheus Kimdir?

Adı “önceden gören” anlamına gelen Prometheus, titanların soyundan gelmektedir.

Antik Oyun Yazarı  Eshilos (Aiskhylos)’a göre,  Prometheus, Gaia’nın oğludur. Yunan Didaktik Şiirinin babası Hesiodos’a göre ise, İapetos ve Klymene’nin oğludur. Her iki kaynakta da,  Atlas, Menoitios, Epimetheus adında üç kardeşi olan Prometheus, insanların yaratıcısı ve onlara ateşi veren kişidir.

Prometheus , tanrısal düzene kafa tutmuş, karşı çıkmış sonunda insanoğlunu yaratarak ve onlara ateşi (yaratıcılığı, bilimi, uygarlığı) vererek bu düzeni değiştirmeyi başarmıştır.

Prometheus
Prometheus

Zeusun Öfkesine Karşı Prometheus’un Öfkesi

Titanların isyanları sırasında tarafsızlığını korumuş ve başkaldırmamış bir Titan oğlu olan Prometheus, bunun karşılığında Zeus tarafından Olympos’daki ölümsüzlerin arasına alınmıştı. Ancak  Prometheus atalarına yapılan işkenceleri hiç unutmamıştı. Atalarının öldürülmesinden sorumlu olan tanrılara karşı bitmeyen bir öfkesi vardı.

Olympos Tanrıları’nın kudret ve  güç ve kuvvetlerine karşın, Titan soyundan gelen Prometheus ve kardeşlerinin, akıl gücü, kurnazlık ve zekaları diğer tanrılardan üstündür. Fakat akıl gücü Zeus’un tekelindedir ve Zeus, dünya egemenliğini bu güçle ele geçirmiştir. Bu gücü başkasında görmek, Zeus’un içinde bitmek bilmez bir öfke doğurmuştur.

Olympos Tanrıları Tasviri
Olympos Tanrıları Tasviri

Prometheus sivri aklını ve geleceği önceden görme gücünü Zeus’u küçük düşürmek için kullanır. Bu Zeus’un öfkesini daha da körükler.  

Prometheus  Dedelerinin öcünü almak için, kendi gözyaşıyla yoğurduğu balçıktan ilk insanı yaratır. (Bir başka mitosa göre Prometheus, ilk insanın yalnızca yapıcısıdır, onu yalnızca biçimlendiren kişidir. İlk insana, hayatı ve ruhu, Athena vermiştir.)

Sonra İnsanın acizliğine acıyarak, Demirci Tanrı Hephaistos’ın alevler saçan ocağından bir kıvılcım çalar ve insanlara armağan eder.

Zekalar Kapışıyor

Zeus’u sürekli küçük düşüren Prometheus’dur ve Zeus onun zekası ile baş edememektedir.  Hesiodos bu kapışmayla ilgili olarak şöyle bir olay anlatır:

Ölümsüz tanrılarla ölümlü insanların

Mekone’de çatıştığı zamanlardı o zamanlar,

O günlerden bir gün, Prometheus yaranmak için

Koca bir öküzü ikiye böldü getirdi sofraya:

Zeus’u aldatmak istiyordu aslında;

Öküzün yarısı yağlı etler ve barsaklardı

Karın derisi altında saklı,

Öbür yarısı yalın kemiklerdi sadece

Ak yağlar altında kurnazca saklanmış …

Bunun üzerine tanrıların ve insanların babası

Ey İapetosoğlu, soyluların soylusu, dedi ona,

Hiç de haklı bir paylaştırma değil bu dostum.

Böyle alaylı alaylı konuştu engin akıllı Zeus,

Sinsi düşünceli Prometheus hafifçe gülümseyip

Kurnazlığını saklamaya çalıştı ve dedi:

Ulular ulusu Zeus, ölmez tanrıların en şanslısı,

Göğsündeki yürek hangi payı istiyorsa onu al.

Zeus, “öküzün ak yağlarını” kaldırıp kemikleri görünce yüreğini bir öfke sarmıştır. Tanrılar tanrısı, aslında Prometheus’un kurnazlığını anlamış, ama oldu bittiyi önleyememiştir. “Bilmişlerin en bilmişi” dediği Prometheus’un bu yaptığını cezasız bırakmaz. Ölümlülerin elinden ateşi alır. Ama Prometheus, tanrılar tanrısı Zeus’u bir kez daha aldatır. Olympos’a çıkar ve kıvılcımı, bir kamışın içinde saklayarak yeryüzüne getirir. Böylece insanlara ateşi geri vermiş olur.

Zeus, iyiden iyiye öfkelenmiştir. Hem Prometheus’u hem de insanları cezalandıracaktır.

Zeus’un Gaddar Cezaları

Aiskhylos’a göre Prometheus bir kahindir ve Zeus’un bir gün tahttan düşeceğini bilir. Bu bilgiden edindiği üstünlükle Prometheus, Zeus’u sürekli bir kuşkunun baskısı altında tutar. Zamanla dört kardeş de, bu üstünlükleri yüzünden Zeus tarafından eşi görülmemiş cezalara çarptırılır.

Kardeşlerden ilk ikisi, Atlas ie Menoitios, tanrılarla titanlar arasındaki ünlü savaşa katılmıştı. Zeus Atlas’a gök kubbeyi omuzlarında taşıma cezası, Menoitos’ada yerin dibine kapatılma cezası vermiştir. Epimetheus’u da, ilk kadın Pandora’yı kendisine eş yapmakla cezalandıracaktır.

Atlasa Verilen Gök Kubbeyi Taşıma Cezası Tasviri
Atlasa Verilen Gök Kubbeyi Taşıma Cezası Tasviri

 Prometheus, öteki kardeşleri gibi tanrıların düzenine karşı çıkmış, öteki kardeşlerinden farklı olarak sonunda insanları yaratmak ve onlara ateşi (yaratıcılığı, bilimi, uygarlığı) vermekle, bu düzeni değiştirmeyi başarmıştır. Bu yüzden Zeus, Demirci Tanrı Hephaistos’a, onu yer yüzünün diğer ucunda bulunan Kafkas Dağı’nda bir kayaya çırılçıplak bir şekilde zincirleme emri verir.

Ardından tanrılarca görevlendirilen bir kartal, Prometheus’un her gece yeniden oluşan karaciğerini kemirir. Bu olaylardan sonra Prometheus,  “Prometheus Desmotes (Zincire Vurulmuş Prometheus)” adıyla anılmıştır.

Zincire Vurulmuş Prometheus Tasviri

Güzeller Güzeli Pandora

Prometheus’tan sonra Zeus, insanları da cezalandırmak için kadını yaratır ve tanrıça görünümlü o güzel bedeni, topraktan su ile yoğurmasını ve çekici kılmasını Hephaistos’a buyurur. Athena, bedeni uyumlu olarak süsler; Afrodit yüzüne zarafet ve dayanılmaz arzu serper; ulak Hermes ise, ona şeytani bir zeka ve kandırma yetisi üfler. Ayrıca konuşma yetisi de verir.

Hermes ona Pandora (bütün tanrılardan armağan) adını verir. Pandora’ya kapalı bir küp emanet ederek onu Epimetheus’a götürür. Kardeşi Prometheus, Zeus’tan hiçbir armağan almaması konusunda Epimetheus’u defalarca ve şiddetle uyarmasına rağmen, Epimetheus, Pandora’nın çekiciliğine karşı koyamaz ve Pandora’yı eş olarak kabul eder.

Bir süre sonra merakına yenilen Pandora, kendisine düğün hediyesi olarak verilen küpü açar ve içindeki tüm kötülükler dünyaya yayılmaya başlar. Ancak son anda küpü kapatır ve maalesef küpün içinde kalan tek şey, “umut”tur. Buda Zeus’un insanlara kestiği cezadır.

Pandora
Pandora

Prometheus’un Kurtuluşu

Zeus’un geleceği ile ilgili bir gizi, yalnızca Prometheus biliyordu. Zeus’un birlikte olacağı bir kadından doğacak çocuk, babasının krallığına son verecekti. Bu kadının kim olduğunu öğrenip, onu bekleyen tehlikeyi savuşturmak için zincire vurulan Prometheus’u salıvermek zorunda kaldı ve onun zincirlerini çözdü. Prometheus’un karaciğerini kemiren kartalı öldürsün diye de Herkales’i yolladı.

Promethes, onu Kafkas Dağı’nın tepesindeki bu tanrısal işkenceden kurtaran Herakles’e: “Zeus tahtından düşmedikçe benim işkencelerimin sonu yok” der, böylelikle de insanlığa özgürlüğün yolunu göstermiş olur.

Yeniden tanrılar katına kabul edilen Prometheus, gizi açıklar. Zeus, Nereus’un kızı Thetis’e gönül vermiştir. Thetis’in doğuracağı çocuk, babasından daha güçlü olacaktır. Zeus, Thetis ile birleştiği taktirde krallığı son bulacaktır. Tanrılar, kendilerini korumak için, Thetis’in bir ölümlüyle evlenmesini sağlarlar. Bunun sonucunda, Thetis’in oğlu, yaralanmaz ama ölümlü savaşçı Akhileus  olacaktır.

Kurtuluş
Kurtuluş

Pandora’nın kutusu ile ilgili ayrıntılı bilgi için Pandora’nın Kutusu yazısını okuyunuz..

Kaynaklar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.